Mindfulness in de praktijk: geleefde ervaring

Toen ik het even niet meer wist, ontdekte ik Mindfulness. Het hielp. Dagelijks.

Ik zie me nog zitten bij Brechje, een jonge huisarts in opleiding, in de praktijk waar ik ongeveer een jaar patiënt was. Voor de zoveelste keer voelde ik me vastzitten. Ik had geen idee wat er me, na talrijke sessies psychotherapie, consultaties bij artsen, een persoonlijke coach, medicatie zo nu en dan et cetera, zou verder kunnen helpen. Via een van haar meer ervaren collega’s werd me iets voorgesteld dat uit Amerika kwam. Ze wist niet precies wat het was, maar misschien was het iets. Als ik zou willen, kon ik het gaan proberen.

Ik kwam terecht bij Edel Maex, psychiater werkzaam in een regionaal Antwerps ziekenhuis. Hij had in de VS een training ontdekt die al sinds 1979 gegeven werd door Jon Kabat Zinn, arts en later hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Massachusetts. We zijn op dat moment 2005. Ik ben net tweeënveertig geworden.

Jon had met zijn vele jaren meditatie- en yoga-ervaring een programma ontwikkeld om mensen te helpen die chronische pijnklachten hadden en door de reguliere gezondheidszorg als uitbehandeld beschouwd werden. Het eerste experiment sloeg meteen aan. Niet zo heel veel later werd het, ook voor een grotere groep, een succes en veroverde het beetje bij beetje de wereld.

"As long as we are breathing,
there is more right with you than
wrong with you."

- Jon Kabat-Zinn

Na een intakegesprek en drie maanden wachttijd, kon ik starten. Vanaf de eerste sessie was ik onder de indruk en ‘verkocht’, zoals ik het noem. Ik vond het verrassend dat we allemaal een nogal uiteenlopende achtergrond hadden, ons verhaal er weinig of niets toe leek te doen en iedereen - we waren met meer dan twintig - dezelfde oefeningen aangeboden kreeg. Oefeningen die je thuis kon doen met audio’s maar ook zonder. 

Mindfulness bleek een vaardigheid te zijn. Heel kort door de bocht zou je kunnen zeggen dat ons in acht weken tijd op een gestructureerde manier geleerd werd hoe je meer meditatief, met meer zintuiglijk bewustzijn in het leven kan staan. Dat verzacht, zo blijkt. Qua instructies is het bijna schandalig in zijn eenvoud, maar het vergt bereidheid, oefening en enig doorzettingsvermogen, alvorens je je de vaardigheid eigen gemaakt hebt. Dat is ook de reden waarom er acht weken voor uitgetrokken wordt. Het heeft tijd nodig om te landen.

Ik had sinds mijn tiende een passie voor onderwijs en dacht tijdens die eerste sessie: Dit wil ik anderen leren. En zo geschiedde. Ik volgde vier jaar later een postgraduaat mindfulness aan de Arteveldehogeschool in Gent en kon nog tijdens de opleiding starten als trainer ter vervanging van iemand die wegens ziekte uitviel bij een gerenommeerd trainingsbureau. Inmiddels zijn we zestien jaar verder en geef ik nog steeds met evenveel of misschien nog wel meer passie dezelfde training week na week. Het wordt alleen maar leuker, merk ik. 

Alles start met heel eenvoudige oefeningen in een eerder bescheiden groep. Mensen krijgen audiofiles mee en kunnen thuis aan de slag met eenvoudige, laagdrempelige oefeningen. Los van de audio’s zijn er meer informele oefeningen. Altijd klein. Behapbaar. In het begin is het soms wat wennen, zien we een tikkeltje weerstand, maar tegelijkertijd ervaren mensen de sessies als een rustmoment  in een vaak goed gevulde week. Ze komen doorgaans met enorm veel plezier, vinden het programma boeiend en verrijkend en zijn blij dat ze dit samen met anderen morgen ontdekken.

Wat klein begint - met een beetje meer kalmte in je organisme, een tikkeltje vertraging en meer aandacht voor de zintuigen - kan, als je dat wilt, uitgroeien tot een levenshouding die leidt tot verzachting, meer vriendelijkheid naar jezelf en je omgeving, intenser genieten en vermindering van aanwezige klachten als spanning, angst, pijn, somberheid, depressie, onrust, hoofdpijn, hoge bloeddruk, paniekaanvallen etc. Veel van wat je als onprettig ervaart gaat zich met je nieuwe levenshouding milder gedragen. Het kan het verschil betekenen tussen wel of geen medicatie, wel externe hulp nodig hebben of geen, uitval wegens ziekte, of toch aan de slag kunnen blijven. Zo weten we uit wetenschappelijk onderzoek dat de kans op herval bij depressieve klachten tot 50% kan verminderen door het volgen van het basistraject. Dat is op zijn minst opmerkelijk, zo niet indrukwekkend. 

Mindfulness vond zijn weg in scholen, ziekenhuizen, de bedrijfswereld - schoenen Torfs, ING, Telenet, Durabrik - universiteiten, wijkgezondheidscentra, psychologenpraktijken en zelfs het gevangeniswezen, met vaak indrukwekkende, helende resultaten. 

Dat keer op keer zien gebeuren als senior trainer maakt dat ik het doodgraag doe. Het blijft na al die jaren een enorm plezier om een nieuwe, doorgaans zeer gemêleerde, groep mee te nemen in een laagdrempelige ontdekkingstocht, een experiment van acht weken, zoals ik het in de eerste sessie nog steeds noem. Het is een feest om na een paar sessies de veranderingen te zien en mensen aan het eind enthousiast te horen delen welke oefeningen uit het traject hen zoveel deugd hebben gedaan en nog steeds doen.

Voel je welkom, uitgenodigd ook. Ik weet 100% zeker dat het iets met je zal doen. Dat heb ik al onnoemelijk vaak mogen ervaren, soms nog het meest bij deelnemers die het aanvankelijk lastig vinden, weerstand ervaren, niet echt enthousiast lijken.

Vol enthousiasme, passie en dankbaarheid, 
Patrick Sevenans (senior mindfulnesstraining Oost West Centrum)